อย่าเพิ่งเข้าปาก! ช้อนพลาสติก แบบไหนใช้กับของร้อนได้ ดูง่ายๆจาก "สัญลักษณ์" ใช้ผิดอาจกินมะเร็ง

สัญลักษณ์บนช้อนพลาสติกคืออะไร? แบบไหนใช้กับของร้อนได้-ไม่ได้ ดูให้ดีก่อนเข้าปาก เสี่ยงไมโครพลาสติก สะสมสู่มะเร็ง!

ก่อนใช้ช้อนพลาสติกตักข้าวร้อน ซุปเดือด หรือก๋วยเตี๋ยว หลายคนอาจไม่เคยพลิกดูสัญลักษณ์เล็กๆ บริเวณด้ามหรือด้านหลังช้อน ทั้งที่ตัวเลขในกรอบสามเหลี่ยมช่วยบอกได้ว่า ช้อนคันนั้นผลิตจากพลาสติกชนิดใด และเหมาะกับการใช้งานแบบไหน

สัญลักษณ์ที่พบได้บ่อยบนช้อนพลาสติกคือเลข 5 พร้อมตัวอักษร PP และเลข 6 พร้อมตัวอักษร PS แม้รูปลักษณ์ภายนอกจะคล้ายกัน แต่คุณสมบัติในการทนความร้อนแตกต่างกันพอสมควร หากนำช้อนที่ไม่เหมาะกับอุณหภูมิสูงไปแช่ในอาหารร้อนจัดเป็นเวลานาน พลาสติกอาจอ่อนตัว บิดงอ หรือเพิ่มโอกาสที่องค์ประกอบบางชนิดจะเคลื่อนย้ายลงสู่อาหารได้

สัญลักษณ์เลขบนช้อนพลาสติกบอกอะไร?

ตัวเลขภายในกรอบสามเหลี่ยมบนผลิตภัณฑ์พลาสติกเรียกว่า “รหัสระบุชนิดเรซิน” หรือ Resin Identification Code มีหน้าที่หลักเพื่อบอกชนิดของพลาสติกที่ใช้ผลิตและช่วยในการคัดแยกวัสดุ ไม่ใช่เครื่องหมายรับรองว่าผลิตภัณฑ์ปลอดภัยกับอาหารร้อนหรือสามารถเข้าไมโครเวฟได้โดยอัตโนมัติ

ดังนั้น การเห็นเลข 5 หรือเลข 6 เป็นเพียงข้อมูลเบื้องต้น ผู้บริโภคยังต้องมองหาข้อความหรือสัญลักษณ์อื่นประกอบ เช่น Food Grade, Food Contact, Microwave Safe ช่วงอุณหภูมิที่รองรับ และคำแนะนำจากผู้ผลิต หากไม่มีข้อมูลชัดเจน ไม่ควรนำช้อนไปใช้กับอาหารที่ร้อนจัดหรืออุ่นในไมโครเวฟ

ช้อนพลาสติกเลข 5 PP ใช้กับของร้อนได้หรือไม่?

เลข 5 PP ย่อมาจาก Polypropylene เป็นพลาสติกที่ทนความร้อนได้ดีกว่าพลาสติกใช้แล้วทิ้งหลายชนิด จึงนิยมใช้ผลิตกล่องอาหาร ถ้วยอาหาร ฝาขวด และช้อนส้อมพลาสติกที่ออกแบบมาสำหรับอาหารอุ่นหรืออาหารร้อน

ข้อมูลจากหน่วยงานด้านความปลอดภัยอาหารระบุว่า ภาชนะ PP บางประเภทสามารถรองรับอาหารที่มีอุณหภูมิประมาณ 100-120 องศาเซลเซียสได้ อย่างไรก็ตาม ความสามารถในการทนความร้อนของผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้นยังขึ้นอยู่กับสูตรวัสดุ ความหนา กระบวนการผลิต และข้อกำหนดของผู้ผลิต จึงไม่ควรสรุปว่าช้อน PP ทุกคันสามารถต้ม อบ หรือเข้าไมโครเวฟได้

• เหมาะกับอาหารอุ่นและอาหารร้อนมากกว่า PS
• ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าใช้สัมผัสอาหารได้
• หากต้องการเข้าไมโครเวฟ ต้องมีคำว่า Microwave Safe โดยเฉพาะ
• ไม่ควรใช้ต่อเมื่อช้อนบิดงอ แตกร้าว เปลี่ยนสี หรือมีกลิ่นผิดปกติ

ช้อนพลาสติกเลข 6 PS กินกับของร้อนได้หรือไม่?

เลข 6 PS ย่อมาจาก Polystyrene เป็นพลาสติกที่มักนำมาผลิตช้อนส้อมใช้ครั้งเดียว แก้ว ถาดอาหาร และบรรจุภัณฑ์โฟม จุดเด่นคือขึ้นรูปง่าย น้ำหนักเบา และต้นทุนไม่สูง แต่โดยทั่วไปมีความทนความร้อนต่ำกว่า PP

ช้อน PS จึงเหมาะกับอาหารเย็น อาหารอุณหภูมิห้อง หรือการสัมผัสอาหารในช่วงเวลาสั้นๆ มากกว่า ไม่ควรนำไปแช่ในน้ำเดือด ซุปร้อนจัด น้ำมันร้อน หรือใช้คนอาหารขณะปรุง เพราะอาจเกิดการอ่อนตัว บิดงอ หรือเสื่อมสภาพเร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสอาหารร้อน มัน หรือมีความเป็นกรดเป็นเวลานาน

• เหมาะกับอาหารเย็นหรืออาหารอุณหภูมิห้องมากกว่า
• หลีกเลี่ยงน้ำเดือด ซุปร้อนจัด และอาหารที่เพิ่งยกลงจากเตา
• ไม่ควรนำเข้าไมโครเวฟ เว้นแต่ผู้ผลิตระบุชัดเจนว่าทำได้
• เป็นผลิตภัณฑ์ใช้ครั้งเดียว ไม่ควรล้างกลับมาใช้ซ้ำ

เลข 5 PP กับเลข 6 PS ต่างกันอย่างไร?

สัญลักษณ์	ชนิดพลาสติก	การใช้งานที่เหมาะสม	ข้อควรระวัง
5 PP	Polypropylene	อาหารอุ่นหรืออาหารร้อน ตามอุณหภูมิที่ผู้ผลิตกำหนด	เลข 5 อย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเข้าไมโครเวฟได้
6 PS	Polystyrene	อาหารเย็นหรืออาหารอุณหภูมิห้อง ใช้ช่วงเวลาสั้น	หลีกเลี่ยงอาหารร้อนจัด น้ำมันร้อน และการนำกลับมาใช้ซ้ำ

หากต้องเลือกระหว่างช้อนสองชนิดสำหรับรับประทานอาหารร้อน ช้อนที่ระบุเลข 5 PP และมีข้อความรับรองว่าใช้สัมผัสอาหารร้อนได้ ถือเป็นตัวเลือกที่เหมาะสมกว่า ส่วนช้อนเลข 6 PS ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสอาหารร้อนจัด โดยเฉพาะเมื่อไม่มีข้อมูลอุณหภูมิหรือคำแนะนำจากผู้ผลิต

ใช้ช้อนพลาสติกกับอาหารร้อน ทำให้กินไมโครพลาสติกจริงหรือไม่?

เมื่อพลาสติกสัมผัสความร้อนสูง ใช้งานผิดประเภท ถูกขูดขีด หรือเสื่อมสภาพ มีความเป็นไปได้ที่อนุภาคขนาดเล็กและสารประกอบบางชนิดจากวัสดุจะหลุดหรือเคลื่อนย้ายลงสู่อาหารได้ ปริมาณที่เกิดขึ้นขึ้นอยู่กับชนิดของพลาสติก อุณหภูมิ ระยะเวลาสัมผัส ความมัน ความเป็นกรด และสภาพของผลิตภัณฑ์

อย่างไรก็ตาม ยังไม่ควรสรุปว่า การใช้ช้อนพลาสติกผิดชนิดเพียงครั้งเดียวจะทำให้เกิดมะเร็งโดยตรง องค์การอนามัยโลกระบุว่า หลักฐานเกี่ยวกับผลกระทบของไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกต่อสุขภาพมนุษย์ยังอยู่ระหว่างการศึกษา แม้งานวิจัยจะพบข้อกังวลเกี่ยวกับการอักเสบ ความเสียหายของเซลล์ และผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน แต่ยังต้องมีข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อยืนยันความสัมพันธ์กับโรคในมนุษย์และระดับความเสี่ยงที่ชัดเจน

แนวทางที่เหมาะสมจึงไม่ใช่การตื่นตระหนก แต่เป็นการลดการสัมผัสที่ไม่จำเป็น เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ให้ตรงกับอุณหภูมิอาหาร และเปลี่ยนไปใช้วัสดุที่ทนความร้อนกว่าเมื่อรับประทานอาหารร้อนจัดเป็นประจำ

เลขในสามเหลี่ยม ไม่ได้แปลว่าเข้าไมโครเวฟได้

ความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยคือ เมื่อเห็นเลข 5 PP แล้วคิดว่าสามารถนำเข้าไมโครเวฟได้ทุกชิ้น ความจริงแล้วรหัสเลขทำหน้าที่ระบุชนิดพลาสติกเท่านั้น หากต้องการนำภาชนะหรืออุปกรณ์พลาสติกเข้าไมโครเวฟ ต้องมองหาคำว่า Microwave Safe หรือสัญลักษณ์คลื่นไมโครเวฟจากผู้ผลิตเพิ่มเติม

สำหรับช้อนพลาสติกใช้ครั้งเดียว ไม่ควรใส่ติดไปกับอาหารขณะอุ่นในไมโครเวฟ แม้จะเป็น PP ก็ตาม เว้นแต่ฉลากผลิตภัณฑ์จะระบุว่าสามารถใช้ในลักษณะดังกล่าวได้อย่างชัดเจน เพราะรูปทรงและความหนาของช้อนอาจไม่ได้ถูกออกแบบให้รับความร้อนเป็นเวลานาน

วิธีสังเกตช้อนพลาสติกก่อนใช้กับอาหารร้อน

1. พลิกดูบริเวณด้ามหรือด้านหลังช้อน ตรวจหาเลขและตัวอักษรระบุชนิดพลาสติก
2. หากเป็นเลข 5 PP สามารถใช้กับอาหารร้อนได้ดีกว่า แต่ต้องดูคำแนะนำเรื่องอุณหภูมิประกอบ
3. หากเป็นเลข 6 PS ควรใช้กับอาหารเย็นหรืออาหารอุณหภูมิห้อง และหลีกเลี่ยงของร้อนจัด
4. มองหาคำว่า Food Grade หรือ Food Contact เพื่อยืนยันว่าผลิตภัณฑ์ออกแบบมาสำหรับสัมผัสอาหาร
5. อย่าใช้ช้อนที่เสียรูป เช่น งอ ละลาย แตกร้าว เป็นรอยมาก เปลี่ยนสี หรือมีกลิ่นผิดปกติ
6. อย่านำช้อนใช้ครั้งเดียวกลับมาใช้ซ้ำ เพราะการล้าง ขัด และใช้งานหลายรอบอาจทำให้พื้นผิวเสื่อม

ไม่มีสัญลักษณ์บนช้อนพลาสติก ควรใช้หรือไม่?

หากช้อนไม่มีเลขชนิดพลาสติก ไม่มีข้อความรับรองการสัมผัสอาหาร และไม่ทราบแหล่งผลิต ไม่ควรใช้กับอาหารร้อนจัด เพราะผู้บริโภคไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าวัสดุนั้นเหมาะกับความร้อนระดับใด โดยเฉพาะช้อนบาง เบา หรืออ่อนตัวทันทีเมื่อสัมผัสอาหารร้อน

ทางเลือกที่ปลอดภัยและตรวจสอบง่ายกว่าคือช้อนสเตนเลส ช้อนเซรามิก หรืออุปกรณ์ที่ระบุชนิดวัสดุและอุณหภูมิการใช้งานไว้อย่างชัดเจน หากต้องใช้ช้อนพลาสติก ควรเลือกผลิตภัณฑ์จากผู้ผลิตที่น่าเชื่อถือและมีฉลากครบถ้วน

ช้อนพลาสติกแบบไหนควรทิ้งทันที?

• ช้อนอ่อนตัวหรือบิดงอเมื่อสัมผัสอาหารร้อน
• มีรอยละลาย ผิวเหนียว หรือพื้นผิวขรุขระผิดปกติ
• แตกร้าว มีรอยขีดข่วนมาก หรือมีเศษพลาสติกหลุด
• มีกลิ่นฉุนหรือทำให้อาหารมีกลิ่นและรสเปลี่ยนไป
• ไม่มีข้อมูลชนิดพลาสติกและไม่ทราบแหล่งผลิต
• เป็นช้อนใช้ครั้งเดียวที่ผ่านการใช้งานและล้างมาแล้ว

สรุป เลข 5 PP และเลข 6 PS แบบไหนใช้กับของร้อนได้?

จำง่ายๆ ว่า เลข 5 PP ทนความร้อนได้ดีกว่าและเหมาะกับอาหารร้อนมากกว่า ส่วนเลข 6 PS ควรใช้กับอาหารเย็นหรืออาหารอุณหภูมิห้อง แต่เลขในสามเหลี่ยมเป็นเพียงรหัสบอกชนิดพลาสติก ไม่ใช่ใบรับรองว่าช้อนทุกคันปลอดภัยกับน้ำเดือดหรือใช้ในไมโครเวฟได้

ก่อนใช้จึงควรดูทั้งรหัสพลาสติก คำรับรองการสัมผัสอาหาร ช่วงอุณหภูมิ และสภาพของช้อน หากเป็นอาหารร้อนจัดหรือจำเป็นต้องแช่ช้อนไว้นาน การเลือกใช้ช้อนสเตนเลสหรือเซรามิกจะช่วยลดความกังวลและหลีกเลี่ยงการสัมผัสพลาสติกโดยไม่จำเป็นได้ดีที่สุด